Welcome to the Luniverse

In de onthutsende documentaire ‘A Family Affair’ geeft filmmaker Tom Fassaert de kijker een ongemakkelijk inkijkje in zijn familie. Hoofdrolspeelster is zijn 95-jarige grootmoeder Marianne Hertz. Eens een zelfverklaard ‘beroemd’ fotomodel, woont deze fysiek breekbare vrouw nu in Zuid-Afrika. Mentaal is ze echter allesbehalve broos. Zoveel wordt duidelijk gaandeweg de twee uur dat de kijker meekijkt in haar leven en daarmee in haar persoonlijke geschiedenis als moeder van een gezin. Contact met haar twee zoons is nauwelijks bestaand. Haar kleinzoon Tom, op zoek naar de reden van dit schrale familiecontact, zoekt haar op in haar kleine woning in Zuid-Afrika. In dit boudoir zien we Marianne veel en vaak voor spiegels staan en zich vooral om haar uiterlijk bekommeren. Ze flirt onbeschaamd met camera en kleinzoon en bekend -in een verbijsterende scene- deze laatste zelfs onomwonden dat zij verliefd op hem is geworden. Antwoorden op de reden waarom zij haar daardoor zwaar getraumat...

Liggend in bed, haar hoofd op het kussen dat ze als kleutertje kreeg en waarvan ze nog geen afscheid wil nemen, keek ze me aan met ogen waarin plotseling een donkere schaduw gleed. Ze kneep in mijn hand en draaide haar gezicht in de sloop. Ik wist wat er ging komen. Met een beverig stemmetje zei ze; 'Ik mis opa en oma zo erg'. Ik pakte haar hoofd in mijn handen en boog me over haar heen. Kuste haar voorhoofd. En nog een keer. 'Ja' zei ik zacht in haar haren. 'Ik mis opa en oma ook heel erg'. Ze richtte zich op. Kwam onder het dekbed vandaan en drukte haar bovenlijf tegen me aan. Zo, met haar armen om mijn nek en haar lijf tegen me aan zaten we even in de stilte van haar kamertje. 'We zijn ze kwijt', sprak ze toen zacht. Als een lans sneed het verdriet door mijn lijf. 'Ja' zei ik opnieuw. 'Dat is zo. We zijn ze kwijt, meisje. Ze zijn voor altijd weg'. 'En dat vind ik juist zo erg ', zei ze. We spraken over het naderende bezoek...

Nadat mijn moeder doodging na een lang proces van sterven, lieten mijn zus en ik mijn vader die dag uiteindelijk alleen. Het was tegen de avond van een lange en emotionele dag dat hij ons uitzwaaide op het tuinpad. En hoewel hij daar al veel vaker zo had gestaan, de laatste jaren zonder mijn moeder, was het nu bijna onverdraaglijk hem daar achter te laten. De lente trilde om hem heen, de dag was warm geweest, de avondlucht zacht. We zwaaiden en als altijd draaide ik het autoraam open zodat we konden blijven zwaaien tot we de hoek om reden. Maar mijn vader had zich al omgedraaid. Dat was nooit eerder gebeurd. Met ferme pas was hij, het hoofd iets gebogen, de blik op de weg voor hem, aan een wandeling begonnen over de stoep met de ongelijke tegels. Ik keek hem na, mijn hoofd uit het open autoraam. Daar ging mijn vader. Vandaag stierf zijn vrouw. Zijn gestalte leek broos, eenzaam, verloren. Soms komt dat beeld van mijn vader in zijn lichtgrijze zomerpak me ineens voor de geest. In een d...

Ze hadden het zelf bedacht. Meisje M. en haar vriendin P. Eerst zouden ze tekeningen maken. Voor 'de opa aan de overkant'. Die altijd met zijn zwarte hondje door de straat wandelt. En zo vriendelijk is. Vervolgens de straat uit, langs de deuren om 'de mensen' te vragen hun kunstwerken te kopen. 'Voor geld!!!' riep P. Ik probeerde feestvreugde wat te temperen door de dames voor te bereiden op mogelijke teleurstellingen. Ik suggereerde dat mensen de tekening mochten hebben of , als ze wilden, konden betalen met iets anders. 'Ja snóep!!'' schreeuwde Meisje M. extatisch. We gingen op pad. Buiten kwamen we -als was het afgesproken- onmiddellijk de overbuurman tegen. Om wie het allemaal begonnen was. Hij kreeg tot zijn vreugde op straat  vier tekeningen overhandigd waarop hijzelf te zien was met zijn hond. Boven één ervan stond geschreven; 'Voor u wand u ben lif maar ook aut'. Het gaf niet; de overbuurman was verguld met alle plotselinge aan...

Vandaag zag ik een tekening. Op het oog een eenvoudige tekening. Als je niet weet waar je naar kijkt, zie je het niet echt. De tekening heet Piëta. En is gemaakt door een overlevende van een nazi-werkkamp Mikhaelowka waarin de Duitsers in 1941 in de Oekraïne joden zich letterlijk kapot lieten werken. Een van die Joodse gevangenen in Mikhaelowka is Selma Meerbaum-Eisinger , een jonge dichteres. Haar 57 gedichten zijn bewaard gebleven omdat ze uit het werkkamp gesmokkeld zijn nadat zij daar overleed aan tyfus in december 1942. Selma was niet de enige kunstenaar die in dit verschrikkelijke oord schoonheid wist te zien, voelen en horen. Ook de Roemeense schrijver en kunstenaar Arnold Daghani zat in Mikhaelowka. Hij wist in 1943 te ontsnappen en nam daarbij het dagboek mee dat hij bij had gehouden in het werkkamp. In zijn kronieken staat die tekening. Hij heet Piëta, en ook: De Dood van Selma Meerbaum-Eisinger. Het laat in een aantal potloodstreken de verschrikking zien van ...

Meisje M. zit in groep drie. Een gegeven waarop ze bijzonder trots is. Tegenover haar zit K., een jongen van dik zes jaar. K. is de Bokito van de spreekwoordelijke apenrots die groep drie eigenlijk is. De jongen is vooral heel lief wanneer zijn moeder erbij is. Zijn moeder noemt zichzelf ' mammie' , derde persoon enkelvoud wanneer ze haar stoere jongen gedag kust. Als je goed oplet, zie je het daarna gebeuren. K. blaft tegen klasgenoten dat ze hun laatje dicht moeten doen. Stompt het boek van buurmeisje F. dicht. terwijl daar geen enkele reden voor is. Slaat met zijn liniaal tegen de stoel van zijn andere buurmeisje.  Ook daar is geen aanleiding toe. Daarnaast neemt K.  duizendpoten mee naar school in zijn rugtas.   'Lévende he, mama!!!' zegt Meisje M. vol bewondering. Niet alleen via zijn fysieke uitingen  is K. voor Meisje M. een mirakel. Zijn invloed doet zich tot diep in ons huishouden gelden. Het woord 'fuck' deed vorige week tijdens een kwartetspellet...

Alles wat over is van het leven in het grote huis met jullie, past eigenlijk in een grote schoenendoos. Om precies te zijn; in de doos waar de schoenen in zaten die T. afgelopen zaterdag gekocht heeft. Mama's ketting zit erin. Papa's oude horloges. Een zilveren servetring die ik kreeg toen ik een jaar of zeven was. Een tinnen vaasje waarin mama takjes en bloemen uit de tuin tot een boeket schikte.  De gedichtenbundels van mama. Papa's oude aluminium buisjes waar kleine fotorolletjes in zaten. Jullie twee dag-missalen. De zijden bloemen die mama  droeg op een bruiloft in de jaren zestig. Een wit zijden zakboekje van haar, met een filigrein gehaakt randje. Bewaarde brieven en kaarten van jullie aan mij. Oh, er zit nog veel meer in de doos. Allemaal kleine zaken die grote herinneringen met zich meebrengen. De rest past niet in de doos, die naar vers leer en karton ruikt. Dat zit allemaal in mijn hoofd opgeslagen. Daar hoef ik niet eens meer de deksel vanaf te doen m...